Na grafice znajduje się logo kampanii dumy z różnorodności neurologicznej ND Pride Symbol © 2026 Neurodiversity Foundation | CC-BY 4.0” więcej o kampanii piszę tutaj – „Każdy umysł jest piękny” ND Pride Day 2026
Czerwiec to miesiąc szczególny, miesiąc dumy i godności. Od 1970 r jest to miesiąc dumy LGBT, a także Miesiąc Dumy z Dziecka z Niepełnosprawnością.
Dnia 18.06 obchodzimy Dzień Neuroróżnorodności (Neurodiversity Pride Day w skrócie ND Pride day), a 18.06 Dzień Dumy Autystycznej (Autistic Pride Day) czy też jak postuluje dr Aśka Ławicka Dzień Autystycznej Godności. O tych dniach i ich genezie pisałam już w zeszłym roku – Czerwiec miesiąc dumy i godności.
W ramach czerwcowych obchodów przygotowałam krótki słowniczek najważniejszych terminów.
NEUROsłowniczek
Neuroróżnorodność (neurodiversity) – różnorodność neurologiczna, nieskończona zmienność w ludzkim mózgu w zakresie towarzyskości, uczenia się, uwagi, nastroju i innych funkcji umysłowych; gdzie każda osoba ma unikalną kombinację zdolności, potrzeb i doświadczeń.
Neurotypowy -opisuje osobę, której rozwój neurologiczny i stan są zgodne z tym, co większość ludzi postrzega jako normalne, szczególnie w odniesieniu do umiejętności społecznych, sposobów uczenia się, uwagi, nastroju i zachowania.
Neuroatypowy/ Neuroodmienny / Neurodywergentny (neurodivergent)- określenie osoby, której rozwój neurologiczny i stan są nietypowe.
Maskowanie – proces, w którym osoby neurodywergentne ukrywają lub tłumią swoje naturalne cechy, jednocześnie naśladując neurotypowe zachowania, aby dopasować się do otaczającego środowiska społecznego. Więcej na temat maskowania piszę tutaj – Maskowanie w spektrum autyzmu.
źródło: Korzystałam z materiałów przygotowanych w ramach kampanii dumy z różnorodności neurologicznej 2026 https://neurodiversityprideday.com/pl/zasoby/
uwaga: w uproszczeniu można powiedzieć, że neurodywergentna może być jedna osoba/ jednostka, podczas gdy neuroróżnorodna może być grupa ludzi.
Parasol Neuroróżnorodności
Termin „neuroróżnorodność” przypisuje się Judy Singer, która użyła go pod koniec lat 90. Inspirowała się pojęciem: bioróżnorodności (biodiversity) i proponowała patrzenie na różnice neurologiczne jako na naturalną część ludzkiej populacji, a nie wyłącznie zbiór zaburzeń.
Z czasem społeczności neuroodmienne i samorzecznicy zaczęli używać określenia: parasol neuroróżnorodności, które ma pokazywać jak szerokie spektrum stanów mieści się w pojęciu neuroróżnorodności.
Pod parasolem mieszczą się osoby:
- neurotypowe
- neuroatypowe, czyli osoby z
- ASC Autism Spectrum Condition, ASD Autism Spectrum Disorder, spektrum autyzmu
- ADHD Attention Deficit Hyperactivity Disorder
- DLD Developmental Language Disorder – afazja rozwojowa
- DCD Developmental Coordination Disorder, dyspraksja Dyspraxia
- Dyslexia, dysleksja
- Dyscalculia, dyskalkulia
- dysgrafia
- Tourette Syndrome, zespół Tourette
- zaburzenia przetwarzania sensorycznego
Grafika przedstawia mapę współwystępowania neuroróżnorodności. Jej autorką jest prof Amandy Kirby. Grafika pochodzi ze strony https://doitprofiler.com/insight/neurodiversity-co-occurrence-map/
Ludzki mózg występuje w wielu wariantach. Ludzkie umysły różnią się sposobami, w jaki myślimy, poruszamy się, działamy, komunikujemy się i przetwarzamy informacje. Neuroróżnorodność to koncepcja, zgodnie z którą różnice neurologiczne, takie jak autyzm, ADHD, dysleksja, dyspraksja i inne, są naturalnymi wariacjami w ludzkim genomie. Te różnice poznawcze reprezentują naturalną różnorodność w ludzkim myśleniu i przetwarzaniu – a nie deficyty, zaburzenia lub schorzenia, które należy leczyć.
Kiedy uznajemy neuroróżnorodność za naturalną i cenną formę ludzkiej różnorodności, przechodzimy od „modelu deficytu” do akceptacji i docenienia różnych sposobów myślenia, uczenia się i doświadczania świata. Kiedy świętujemy neuroróżnorodność, decydujemy się spojrzeć na pozytywy, jakie przynosi ona światu.
Dlaczego nie powinno się mówić osoba neuroróżnorodna?
W ostatnim czasie idea neuroróżnorodności stała się coraz bardziej popularna. Można spotkać się z określeniem „osoba neuroróróżnorodna”. Jest to sformułowanie często używane, ale nieprawidłowe. Tak jak nie istnieje „kolor kolorowy”, tak samo nie istnieje jeden konkretny „mózg czy osoba neuroróżnorodna.” Podobnie można powiedzieć, że cały las jest bioróżnorodny, ale pojedyncze drzewo nie jest „bioróżnorodne”.
Podsumowując
Istnieją
- osoby neurotypowe,
- osoby neuroatypowe / neuroodmienne / neurodyergentne,
- oraz neuroróżnorodność jako całe spektrum ludzkich mózgów
Nie istnieją:
- osoby neuroróżnorodne
Więcej na temat neuroróżnorodności
Więcej można dowiedzieć się na stronie www.neuroroznorodni.pl Fundacji Neuroróżnorodni prowadzącej akcję #więcejniż1neurotyp.
Czym jest neuroróżnorodność? Kto to jest osoba neurodywergentna…? odpowiada Agnieszka Warszawa