Maskowanie co to takiego?
O maksownaiu w spektrum autyzmu mówi się coraz więcej i głośniej. Z jednej storny mamy głosy samorzeczników opisujących to zjawisko z własnego doświadczenia – wiele takich świadectw zawiera np. książka Moniki Szubrycht „Za dobrze się maskowałam”. (moja recenzja tutaj – Za dobrze się maskowałam. Rozmowy o doświadczeniach kobiet w spektrum autyzmu ). Z drugiej strony głośny wywiad z prof. Frith, w którym podważa ideę maskowania, oraz dowody naukowe na jej istnienie, bo przecież wszyscy się maskują, a zmęczenie może wynikać z różnych przyczyn… (Całość wywiadu z prof. Utą Frith z 4.03.2026 – https://www.tes.com/magazine/teaching-learning/general/uta-frith-interview-autism-not-spectrum. ) Wypowiedź prof. Frith wywołała prawdziwą burzę i sprzeciw wielu środowisk.
Wiele osób zadaje sobie pytanie: zatem jak to właściwie jest? Czy faktycznie wszyscy się maskują? Czy maskowanie jest złe? Na czym polega? Jak je rozpoznać? Czy wszystkie osoby w spektrum się maskują?
Można powiedzieć, że premiera książki „Zdejmując maskę” trafiła w idealny moment, ponieważ przynosi odpowiedzi na powyższe pytania. Najnowsza książka wydana w Wydawnictwie UJ „Zdejmując maskę” napisana przez Hannah Belcher, miała swoją premierę 2.04.2026. To kolejna znakomita książka zagranicznego autora, która dzięki staraniom wydawnictwa trafia do polskich czytelników i kolejna, którą otrzymałam od wydawnictwa i którą mam przyjemność recenzować. Warto sięgnąć także po inne książki w Serii Spektrum Wydawnictwa UJ – więcej piszę tutaj Seria SPEKTRUM Wydawnictwa UJ.
Inne tegoroczne nowości wydawnicze opisuję tutaj – Nowości wydawnicze w tematyce spektrum autyzmu 2026.
O książce
Oryginał został wydany w 2022 w Wielkiej Brytanii. Jak podkreśla autorka we wstępie książka dotyczy doświadczeń osób z dawną diagnozą zespołu Aspergera, czyli bez niepełnosprawności intelektualnej i oczywiście nie wyczerpuje wszelkich możliwych doświadczeń osób w spektrum autyzmu.
„Napisałam tę książkę, żeby podzielić się z czytelniczkami i czytelnikami moimi doświadczeniami, wnioskami, jakie wyciągnęłam oraz narzędziami, które były dla mnie najbardziej pomocne. Nie chodzi o to, by całkowicie przestać się kamuflować, ale o to by stać się bardziej świadomym swoich myśli przekonań i celów.”
Autorka
Hannah Belcher jest psycholożką i wykładowczynią akademicką. Na King’s College London prowadzi badania dotyczące kamuflowania cech autystycznych oraz późnej diagnozy autyzmu, szczególnie u kobiet. Jest również aktywną działaczką na rzecz osób w spektrum autyzmu i autorką książek popularyzujących wiedzę o neuroróżnorodności.
Autorka sama jest osobą w spektrum autyzmu zdiagnozowaną w dorosłym wieku (23 lata). W książce opiera się na doświadczeniu własnym i innych osób, z którymi kontaktowała się mailowo. Ich wypowiedzi oraz historie są zamieszczone w tekście uzupełniając go i ilustrując przykładami z życia. Belcher jako psycholog z wykształcenia uwzględnia w tekście kluczowe badania naukowe w tematyce maskowania. Książka łączy więc zarówno perspektywę praktyczną/samorzeczniczą jak i naukową.
„Niniejsza książka jest kompilacją moich osobistych doświadczeń, wypowiedzi innych autystycznych osób, badań psychologicznych oraz materiałów samopomocowych.”
podsumowuje autorka
Moje wrażenia
Przyznam szczerze, że sięgnęłam po tę pozycję z wielką ciekawością. Dużo się mówi o maskowaniu, ale do tej pory nie było dla mnie do końca jasne czym ono tak naprawdę jest. Muszę przyznać, że moje oczekiwania zostały spełnione: autorka dokładnie tłumaczy i niejako rozbiera proces na czynniki pierwsze, podając różne rodzaje i strategie kamuflowania.
Jak zwraca uwagę Ewa Furgał, zajmująca się redakcją naukową książki, warto zwrócić uwagę na to, że w języku polskim mówi się głównie o maskowaniu. Natomiast język angielski rozróżnia kilka pojęć. Najszerszym z nich jest kamuflaż, na który składają się różne strategie zachowań, w tym maskowanie.
Autorka książki rozróżnia różne strategie kamuflażu:
- maskowanie – ukrywanie cech i zachowań autystycznych
- kompensowanie – uczenie się od innych ludzi, kopiowanie filmów, stosowanie skryptów komunikacyjnych
- asymilacja – świadome dostosowywanie się, dopasowanie się do grupy
Belcher omawia poszczególne strategie, tłumaczy na czym polega kamuflaż, jakie są jego funkcje.
Głównym celem książki wg autorki jest podnoszenie samoświadomości w dziedzinie kamuflowania: dokładne wytłumaczenie na czym ten proces polega, jak go rozpoznać, kiedy jest przydatny, a kiedy szkodliwy.
Kolejne rozdziały publikacji zawierają narzędzia oraz techniki pochodzące z terapii poznawczo-behawioralnej, które można od razu wypróbować. Wzmacniają one poczucie własnej wartości, pomagają radzić sobie z lękiem i depresją, uczą samo współczucia i zmiany przekonań.
W książce znajdziemy także kwestionariusz kamuflażu cech autystycznych CAT-Q pozwalający określić poziom maskowania do samodzielnego wypełnienia. Warto podkreślić, że kwestionariusz zamieszczono w polskiej wersji językowej zwalidowanej, czyli sprawdzonej pod kątem poprawności wyników.
Każdy rozdział zawiera słowniczek, w którym autorka wyjaśnia kluczowe pojęcia oraz podsumowanie i kluczowe wnioski.
Jak podkreśla autorka książka oczywiście nie zastąpi kontaktu ze specjalistą. W trudnych klinicznie przypadkach jest on niezbędny. Jednak realia są takie (ciekawe, że w Wielkiej Brytanii nie jest jakoś znacząco lepiej pod tym względem niż w Polsce), że wsparcie terapeutyczne jest albo bardzo drogie i albo trudno dostępne… albo jedno i drugie nad czym ubolewa autorka we wstępie. W takim przypadku książka może stanowić wstęp do poszukiwania specjalistycznej pomocy i pierwszą pomoc zanim ta fachowa nadejdzie.
Dla kogo jest ta książka?
Dla wszystkich, którzy chcą zgłębić temat maskowania, czyli:
- oczywiście i przede wszystkim dla osób w spektrum autyzmu – zarówno późno zdiagnozowanych dorosłych jak i nastolatków
- dla rodziców dzieci w spektrum, którzy chcą wspierać swoje dzieci
- dla bliskich i osób z otoczenia (krewnych, dziadków, znajomych, sąsiadów) którzy chcą poznać temat
- dla specjalistów, terapeutów, nauczycieli, wychowawców, którzy chcą zrozumieć jak lepiej wspierać osoby autystyczne
- dla zainteresowanych tematyką spektrum autyzmu, którzy chcieliby zrozumieć z czym te osoby się mierzą
Spotkanie
- Jak długo można dopasowywać się do otoczenia, zanim straci się kontakt ze sobą?
- Czym właściwie jest maskowanie i dlaczego tak często wiąże się z napięciem, zmęczeniem oraz obniżeniem dobrostanu?
- Co dzieje się wtedy, gdy „maska” staje się tak naturalna, że coraz trudniej rozpoznać własne potrzeby, granice i emocje?
W poniedziałek, 27 kwietnia 2026 odbyła się rozmowa wokół książki „Zdejmując maskę”, w której Monika Szubrycht, Ewa Furgał wraz z Agnieszką Andreasik szukają odpowiedzi na te pytania. Zapis rozmowy dostępny jest na kanale YT Wydawnictwa UJ.